Bir korunma yöntemi
olmayan 'korunma yöntemi': Gün hesaplama ('Takvim yöntemi')
hakkında merak edilenler...
Takvim yöntemi ile
korunmak, yani "en tehlikeli" günleri hesaplayarak gebelikten
korunmaya çalışmak, bilinen en eski korunma yöntemlerinden
biridir ve çoğu çift tarafından da uygulanmakta olan bir
yöntemdir. Kadın fizyolojisinin daha tam olarak açıklığa
kavuşturulmadığı dönemlerde bile kadınlar vajinal salgılarının
niteliklerindeki değişikliklere bakarak gebe kalmaya elverişli
günlerini doğru bir şekilde anlamışlar ve bu şekilde gebe
kalmaktan korunmaya çalışmışlardır.
Takvim yöntemi en basit ve en ucuz korunma yöntemi olmakla
birlikte gebelikten koruyuculuğu elbette doğum kontrol hapları,
doğum kontrol iğneleri, spiral gibi yöntemlere göre çok daha
düşüktür. Örnek olarak vermek gerekirse doğum kontrol hapı
kullanan 1000 (bin) kadından bir sene içinde yanlızca birinde
gebelik oluşurken, takvim yöntemiyle korunan 100 (yüz) kadından
bir sene içinde ortalama 25'inde gebelik oluşmaktadır!
İstenmeyen gebelik oluşması evli olmayan çiftler için ciddi bir
ruhsal gerginlik oluşturur ve bu çiftlerin bu yöntemle korunmak
yerine doktorlarına danışarak daha etkili bir yöntem
kullanmaları önerilir. Takvim yöntemini günümüzde bir korunma
yöntemi olarak önermiyoruz...
Yazıda bu yöntemi neden önermediğimizi anlatmaya çalıştım.
Yöntemin çalışma prensibi
Kadının en fertil (gebeliğe en elverişli) günleri yumurtlamanın
olduğu gün ve bundan önceki üç gündür. Spermler üç gün boyunca
(hatta 5 güne kadar) genital kanalda bekleyebilir ve yumurtlama
sonrası ilk 12-24 saatte döllenmesi gereken yumurta hücresine
ulaşıp onu dölleyerek gebeliği başlatabilirler.
Kadında yumurtlamanın olacağı günü hesaplamak için aşağıdaki
yöntem kullanılır:
Bir adetin ilk günü ile sonraki adetin ilk günü arasındaki süre
kadının adet döngüsüdür (çoğu kadında bu süre 28 gündür). Bu
süre hesaplandıktan sonra bulunan rakamdan 14 gün çıkarılır ve
bu şekilde ortaya çıkan rakam bize adetin birinci gününden
itibaren hesaplanmak koşuluyla yumurtlamanın olacağı tarihi
verir. Örnek olarak adet döngüsü 31 gün olan bir kadında
31-14=17 bulunduğunda, kadının yumurtlama günü adetin ilk
gününden başlanarak saymak üzere 17. gündür. Bu tarihten 5 gün
öncesi ve 2 gün sonrası kadının gebe kalmaya en elverişli olduğu
günler olarak kabul edilir. Bu günler içinde ya ilişkiden
kaçınmak ya da tam koruyucu olmasa da prerzervatif gibi gebeliği
önleyecek bir yöntem kullanmak gerekir.
Takvim yöntemi neden etkili değildir?
1- Takvim yöntemi, kadının adetlerinin her zaman düzenli
olduğunu ve belirlenen riskli dönemler dışında yumurta hücresi
ile spermlerin karşılaşma olasılıklarının oldukça düşük olduğunu
varsayar. Halbuki kadın fizyolojisi oldukça karmaşıktır ve
normalde adet döngüsünün 17. günü yumurtlama olan bir kadında
herhangi bir zamanda bu tarih birkaç gün geriye ve birkaç gün
ileriye kayabilir. İşte takvim yönteminin tam olarak başarılı
olamamasının en önemli nedenlerinden biri budur. Adetleri
tümüyle düzenli olsa da bir kadında yumurtlamanın her ay aynı
güne denk geleceğinin garantisi yoktur.
2- Takvim yöntemi teorisi spermlerin genital kanalda 3-5 gün
yaşadığını varsayar. Ancak spermlerin 7 güne kadar
yaşayabileceği bilinmektedir. Bu durumda örnek olarak adet
dönemindeyken bile girilen bir ilişkide genital kanala giren
spermler, siklusları kısa olan (yani yumurtlaması siklusun 14.
gününden önce olan ve böylece siklusları 28 günden kısa süren)
bir kadında veya siklusları düzenli olan ama yanlızca o aya özgü
olarak tesadüfen yumurtlaması daha erken gerçekleşmiş bir
kadında yumurta hücresini bulup gebeliği başlatabilirler. Takvim
yönteminin nispeten başarısız bir yöntem olmasının ikinci nedeni
de budur.
Özet:
Kadın teorik olarak adet döngüsünün her gününde gebe kalabilir.
Adet görülen günlerde ve adetten hemen birkaç gün öncesindeki
günlerde gebe kalma olasılığı oldukça düşük olmakla beraber bu
olasılık hiçbir zaman sıfır değildir. Takvim yöntemi
kullanılacaksa bu gerçek gözönünde bulundurulmalı ve adet
gecikmesi olduğunda gebelik olasılığı araştırılmalıdır.
Gebelikten korunmada çok etkili bir yöntem arayan çiftlerin
takvim yöntemi yerine doktora başvurup öneri almaları daha uygun
bir yoldur.
Dr. Kağan Kocatepe
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı